Kahramanmaraş İli Mevcut Durum Analizi Özeti
Kahramanmaraş, Türkiye’nin güneydoğusunda yer alan ve tahıllar, şeker pancarı, baklagiller ve endüstriyel ürünlerin yanı sıra ceviz ve Maraş biberi gibi yüksek değerli ürünlerin üretimine elverişli farklı agroekolojik bölgelere sahip önemli bir tarım ilidir.
İl genelinde belirgin bir hayvancılık üretim altyapısı ve gelişmekte olan su ürünleri yetiştiriciliği sektörü bulunmaktadır. Tarım-sanayi sektörü gıda işleme, süt ürünleri üretimi ve yem üretimi yapan tesisler aracılığıyla yerel üretimi desteklemektedir. İl, özellikle elma, ceviz ve nar gibi meyve bahçeciliğinde giderek artan bir uzmanlaşma göstermekte; bazı ilçelerde seralarda sebze üretimi yaygınlaşmaktadır. Küçük ölçekli tarım ve hayvancılık giderek yaygınlaşmakta ve bu alanlarda altyapı geliştirilmesine olan ihtiyacı vurgulamaktadır. Su ürünleri yetiştiriciliğinde ise kapasite ve işletme açısından gelişme potansiyeli gözlenmektedir. Mevsimlik işgücü ihtiyacı ise tarımsal üretimin sürekliliği açısından kritik öneme sahiptir.
Depremin Tarım Altyapısı ve Üretimi Üzerindeki Etkileri
Şubat 2023’te yaşanan deprem, Kahramanmaraş’ta tarımsal üretim kapasitesini, tarımsal işgücü mevcudiyetini, üreticilerin pazar erişimini ve tarımsal altyapıyı etkileyen çok boyutlu sonuçlar doğurmuştur. Deprem, özellikle kırsal alanda sulama altyapısı ve sulama sistemlerinin yanı sıra tarımsal üretim altyapısına ciddi zararlar vermiştir. Bazı çiftçiler geçici olarak suya erişimini kaybetmiş ve doğal yağışa dayalı sisteme dönmek zorunda kalmıştır. Bu durum, mevcut sulama sistemlerinin iyileştirilmediği sürece yoğun tarımsal üretimi sınırlandırmakta ve uzun vadeli tarımsal üretim açısından riskler oluşturmaktadır.
Bazı ürünlerde (makarnalık buğday, ceviz ve su ürünleri yetiştiriciliği gibi) üretim hacimlerinin istikrarlı olması ya da artması, bu ürünlerde tam bir toparlanmadan ziyade uzun vadeli eğilimlere ve depremden daha az etkilenen bölgelerden elde edilen hasatlara dayanmaktadır. Deprem sonrası dönemde kırsal alandaki hayvan barınaklarının zarar görmesi ve/veya yıkılması, yem temininde yaşanan sorunlar ve ürünlerin pazarlara erişiminde yaşanan aksaklıklar, hayvancılık sektöründe önemli problemlere neden olmuştur. Buna rağmen, 2024 yılında toplam hayvan sayısında önemli bir düşüş yaşanmamış olması, yem dağıtımı ve barınak desteği gibi acil müdahalelerin kısa vadeli potansiyel kayıpları sınırladığını göstermektedir.
Savunmasız Gruplar ve Dayanıklılık
Kahramanmaraş’taki tarımsal yapı, kurumsal ve toplumsal açıdan belirli bir dayanıklılık sergilerken, küçük ölçekli üreticiler ve iklime duyarlı alt sektörlerde üretim yapanlar açısından kırılganlıklar barındırmaktadır. Malatya ve Adıyaman’da olduğu gibi, kooperatiflere veya tarımsal sigorta sistemlerine erişimi sınırlı olan küçük ölçekli üreticiler depremden daha olumsuz etkilenmiştir.
İşgücü, Eğitim ve Kurumsal Destek
Deprem nedeniyle mevsimlik ve geçici işgücünün bölgeden ayrılması, ekim ve hasat dönemlerinde gecikmelere neden olmuştur. Çiftçiler, özellikle ilaçlama, meyve hasadı ve toprak hazırlığı gibi işlerde vasıflı işgücü bulmakta zorlandıklarını ifade etmişlerdir. Büyük ve küçük ölçekli üreticilerin ortak talepleri arasında; su tasarruflu sulama yöntemleri, iklime dirençli tarım teknikleri, düşük kimyasal girdili zararlı ve hastalık kontrolü uygulamaları ile pazarlama, markalaşma ve dijital araçlar yoluyla pazara erişim konularında eğitim ihtiyacı öne çıkmaktadır.
Deprem sürecinde bazı kooperatifler ve üretici birlikleri önemli roller üstlenmiş; hayvan çadırları, yem ve hayvan dağıtımı yapmışlar, ürünlerin toplanması ve nakliyesini organize ederek pazarlamaya destek olmuşlar ve düşük maliyetli fide temini sağlamışlardır. Kadınların ve gençlerin tarımsal değer zincirlerine katılımının artırılması, hem toplumsal cinsiyet eşitliği hem de kırsal ekonominin sürdürülebilirliği açısından kritik görülmektedir.
Sonuç olarak Kahramanmaraş’ta tarımdaki iyileşme süreci, sulama altyapısının modernizasyonu, iklime dayanıklı ürün desenine geçiş, kadın ve genç odaklı kooperatiflerin güçlendirilmesi ve dijital pazarlama araçlarıyla doğrudan pazara erişimin artırılması gibi çok boyutlu müdahaleler gerektirmektedir.
← Proje İlleri listesine dön